ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ: Αποποίηση κληρονομίας που επάγεται σε ανήλικο

Προθεσμία για την αποποίηση ένα έτος από την ενηλικίωση. Μόνη η δυνατότητα του ανήλικου κληρονόμου να αποποιηθεί την κληρονομία μετά την ενηλικίωσή του δεν εμποδίζει τους γονείς του να ζητήσουν από το δικαστήριο άδεια για να προβούν οι ίδιοι ως νόμιμοι αντιπρόσωποι στο όνομα και για λογαριασμό του ανήλικου κληρονόμου σε δήλωση αποποίησης κληρονομίας. 

Από τον συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 1710, 1711, 1846, 1847, 1848, 1854 και 1856 ΑΚ, προκύπτουν τα ακόλουθα: α) Κατά τον χρόνο του θανάτου του προσώπου, η περιουσία του επάγεται αυτοδικαίως στους κληρονόμους του, οι οποίοι μπορούν να την αποποιηθούν μέσα σε προθεσμία τεσσάρων μηνών, που αρχίζει από τότε που έμαθαν την επαγωγή και τον λόγο της, β) η αποποίηση αυτή γίνεται με δήλωση στη γραμματεία του δικαστηρίου της κληρονομίας (άρθρο 812 ΚΠολΔ) και γ) αν ο κληρονόμος αποποιηθεί την κληρονομία, η επαγωγή σε εκείνον που αποποιήθηκε, θεωρείται ότι δεν έγινε και στην περίπτωση αυτή επάγεται σε εκείνον που θα είχε κληθεί, αν αυτός που αποποιήθηκε δεν ζούσε κατά τον χρόνο θανάτου του κληρονομουμένου. Στην τελευταία αυτή περίπτωση η προθεσμία των τεσσάρων μηνών αρχίζει από τη γνώση της αποποίησης του προηγουμένου και της εξαιτίας αυτής κλήσης του επόμενου κληρονόμου. Η αποποίηση της κληρονομίας μπορεί και πρέπει επί ποινή ακυρότητας να γίνει μέσα σε αποκλειστική προθεσμία που προβλέπεται στην διάταξη του άρθρου 1847 ΑΚ.

 Η προθεσμία αυτή κατά κανόνα είναι τετράμηνη (με εξαίρεση δύο περιπτώσεις, στις οποίες η προθεσμία είναι ενός έτους, δηλαδή αν ο κληρονομούμενος είχε την τελευταία κατοικία του στο εξωτερικό ή εάν ο κληρονόμος έμαθε την επαγωγή όταν διέμενε στο εξωτερικό). Σύμφωνα με τη διάταξη της παρ. 1 του άρθρου 1847 ΑΚ η προθεσμία αποποίησης αρχίζει από τότε που ο κληρονόμος έμαθε την επαγωγή και το λόγο της, ενώ σε επαγωγή από διαθήκη η προθεσμία δεν αρχίζει πριν από τη δημοσίευση της διαθήκης και ειδικά σε περίπτωση αποποίησης του προηγούμενου κληρονόμου η προθεσμία της αποποίησης αρχίζει από τη γνώση της αποποίησης του προηγούμενου και της εξαιτίας αυτής κλήσης του επόμενου κληρονόμου 

 Εάν όμως η κληρονομία επάγεται σε πρόσωπο ανίκανο για δικαιοπραξία, η γνώση της επαγωγής και του λόγου της ελέγχεται στο πρόσωπο του νομίμου αντιπροσώπου και ειδικότερα, σε περίπτωση ανηλίκου που τελεί υπό γονική μέριμνα το στοιχείο της γνώσης, προκειμένου να αρχίσει να τρέχει η αποκλειστική προθεσμία της αποποίησης, κρίνεται στο πρόσωπο των γονέων του

 Στην περίπτωση αυτή η αποποίηση πρέπει να γίνει από τους ασκούντες τη γονική του μέριμνα γονείς του, αφού τηρηθούν οι προβλεπόμενες από το νόμο διατυπώσεις (άρθρα 1526 και 1625 παρ. 1 περ. 1 ΑΚ). Ήδη σύμφωνα με το άρθρο 35 του ν. 4786/2021 (ΦΕΚ Α΄ 43/23.3.2021), «κατά την αληθή έννοια του άρθρου 1912 του Αστικού Κώδικα, ο κληρονόμος που ενηλικιώνεται δικαιούται εντός της ετήσιας προθεσμίας του άρθρου 1912 ΑΚ να αποποιηθεί την κληρονομία». Η διάταξη αυτή είναι πράγματι ερμηνευτική της προαναφερθείσας διάταξης του άρθρου 1912 ΑΚ  σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση του νόμου, με το κείμενο του νόμου, και κυρίως, σύμφωνα με τα άρθρα 77 § 2 και 93 § 4 του Συντάγματος, δεδομένου ότι για το χρονικό σημείο της επαγωγής της κληρονομίας σε κληρονόμο, που είχε περιορισμένη ικανότητα για δικαιοπραξία (ανήλικος), υπήρχε ασάφεια για την έναρξη του χρονικού σημείου της προθεσμίας αποποίησης (πριν ή μετά την ενηλικίωση του ανήλικου κληρονόμου) και κατ' επέκταση τις απορρέουσες, από την άπρακτη παρέλευση της προθεσμίας αυτής, έννομες συνέπειες, δοθέντος ότι η διάταξη του άρθρου 1912 ΑΚ δεν ήταν σαφής και μπορούσε να γεννήσει αμφιβολίες, και δημιουργήθηκε διάσταση στη νομολογία των δικαστηρίων, αφού επί σειρά ετών ερμηνεύονταν διαφορετικά, ήτοι ότι σε περίπτωση μη σύνταξης απογραφής από τους έχοντες τη γονική μέριμνα ανηλίκου κληρονόμου, το σχετικό δικαίωμα περιέρχεται στον ενηλικιούμενο κληρονόμο, ο οποίος όφειλε, με την απειλή έκπτωσης από το ευεργέτημα, να συντάξει την απογραφή εντός έτους από την ενηλικίωσή του, εντός δε της αυτής ετήσιας προθεσμίας, μπορούσε να αποποιηθεί την κληρονομία, άλλως ότι η προθεσμία της αποποίησης «έτρεχε» και κατά προσώπου, που είναι ανίκανο προς δικαιοπραξία, όπως ανηλίκου, του νόμου μη διακρίνοντος (άρθρα 1847, 1850 ΑΚ), οπότε οι νόμιμοι εκπρόσωποι αυτού, όφειλαν να προβούν στην εμπρόθεσμη αποποίηση της κληρονομίας για λογαριασμό του ανηλίκου, τηρώντας τις διατυπώσεις του άρθρου 1625 του ΑΚ και, συνεπώς, η προαναφερθείσα διάταξη έχει αναδρομική ισχύ, ήτοι ισχύει από την έναρξη της ισχύος της αρχικής διάταξης που ερμηνεύεται (άρθρο 1912 ΑΚ) 

. Η ανωτέρω πάντως ερμηνευτική διάταξη δεν συνεπάγεται και αποκλεισμό του δικαιώματος των γονέων, ως ασκούντων τη γονική μέριμνα του ανηλίκου, στο οποίο έχει περιέλθει κληρονομία, να προβούν σε αποποίηση αυτής σύμφωνα με όσα ορίζει η διάταξη του άρθρου 1625 ΑΚ σε συνδυασμό με τη διάταξη του άρθρου 1526 ΑΚ, ήτοι μετά από άδεια του δικαστηρίου, ενόψει μάλιστα και του ότι η διάταξη του άρθρου 1527 ΑΚ επιτρέπει στον τρίτο, που έχει έννομο συμφέρον –άρα και στον δανειστή της κληρονομίας– να αξιώσει από τους γονείς τη σύνταξη απογραφής μέσα σε προθεσμία τεσσάρων μηνών από την επαγωγή.  Ως εκ τούτου οι νόμιμοι εκπρόσωποι ανικάνου προς δικαιοπραξία, όπως είναι και οι γονείς ανηλίκου κληρονόμου, εμπροθέσμως υποβάλλουν καθ' όλη την διάρκεια της ανικανότητας και της ανηλικότητας αίτηση για χορήγηση σ' αυτούς άδειας αποποίησης της επαχθείσας στα ανήλικα τέκνα τους κληρονομίας, αποκλειόμενης έτσι της απόρριψης της αίτησης αυτής για τον λόγο ότι παρήλθε το τετράμηνο προς αποποίηση. Αναφορικά με την αποποίηση της κληρονομίας από ανήλικο, αυτή γίνεται κατά τις διατάξεις των άρθρων 1526 και 1625 παρ. 1 εδ. α΄ ΑΚ σε συνδυασμό με τα άρθρα 1510 επ. ΑΚ, από τους ασκούντες την γονική μέριμνα, μετά από σχετική άδεια του δικαστηρίου . Εξάλλου, η διάταξη του άρθρου 1813 ΑΚ ορίζει πως «στη θέση του κατιόντος που δεν ζει κατά την επαγωγή υπεισέρχονται οι κατιόντες που μέσω αυτού συνδέονται με συγγένεια με τον κληρονομούμενο (διαδοχή κατά ρίζες)». Ο νόμος όμως κάνοντας λόγο για κατιόντα που δεν ζει αναφέρεται και στη συνήθη περίπτωση έκπτωσης του κατιόντος από την κληρονομιά, ήτοι λόγω αποποίησης (1856 ΑΚ), ή κληρονομικής αναξιότητας {(1863 ΑΚ)